Laat me jullie nog eens het verhaal vertellen, een van de mooiste die ooit zijn bedacht: het verhaal van de val van Adam. Het vertelt dat God Adam verbood om van de Boom van Kennis te eten. Zen zal het er volkomen mee eens zijn, want het is kennis die je dom maakt, het is kennis die je niets laat weten. Adam was tot weten in staat geweest, voordat hij van de vrucht van de Boom van Kennis had gegeten. Meteen nadat hij van kennis had gegeten, nadat hij slim was geworden, wist hij niets meer. De onschuld was verloren gegaan, hij was sluw en slim geworden. Hij was die intelligentie kwijtgeraakt. Ja, hij begon in intellectuele zin te groeien, maar intelligentie was er niet meer. Intellect heeft niets met intelligentie te maken. Het staat er juist tegenover, het is tegengesteld. Hoe meer je een intellectueel bent, hoe minder intelligent je bent, vast en zeker.

Intellect is een vervangingsmiddel om je gebrek aan intelligentie te verbergen. Het is valsemunterij. Je hebt geen intelligentie, dus vervang je het door intellect. Natuurlijk is dat goedkoop. Je kunt het overal kopen, je kunt het krijgen. In feite willen mensen veel te graag hun kennis aan je kwijt. Ze staan klaar om al hun rotzooi naar je toe te gooien.

Adam werd slim, vandaar de val. Kennis is dus de val. Het verhaal gaat dat hij een appel at, een vrucht van de Boom van Kennis. Het kan geen appel zijn. Er groeien geen appels aan de Boom van Kennis. Ergens is het verhaal in de war geraakt. Appels zijn zo onschuldig. Je kunt niet uit de hemel gegooid worden, verbannen worden, gewoon door een appel te eten. God kan niet zo boos op je zijn. Nee, het kan geen appel zijn, de appel is gewoon een metafoor. Het is vast ‘het woord’, taal. Aan de Boom van Kennis groeien vruchten van woorden, begrippen, filosofieën, systemen, geen appels. Laat die appel maar zitten. Het gaat om het woord.

En dan de slang, de eerste leraar van de mensheid, het eerste onderwijssysteem. Die slang is de eerste demagoog, de eerste academicus. Hij heeft de truc van kennis onderwezen, hij heeft Eva overgehaald om te eten. Hij kon Adam niet direct overhalen. Waarom kon hij Adam niet direct overhalen? Waarom moest hij eerst Eva overhalen? Eva is kwetsbaarder, vrouwen zijn altijd kwetsbaarder, opener, zacht. Iedereen kan hen overal mee naar toe nemen, ze zijn makkelijker onder suggestie te brengen, ze kunnen eerder gehypnotiseerd worden dan mannen. De slang haalde de vrouw over. Hij was niet alleen de eerste academicus, hij was ook de eerste verkoper. En hij heeft het goed gedaan.

Maar hij had geen ongelijk. Hij had gelijk met alles wat hij zei. Hij zei: ‘Jullie zullen er slim van worden, jullie zullen weten wat wat is. Als je niet van deze vrucht eet zul je nooit weten wat wat is.’

Er bestaat een soort weten dat totaal anders is: je weet en toch kun je niet weten wat wat is. Het is een heel diffuus soort weten. Het verdeelt niets in categorieën, het maakt geen onderverdeling, het analyseert niet. Adam moet in die onschuld van niet analyseren geleefd hebben. Wetenschap was niet mogelijk, religie wel, alles was ervan doordrenkt. Adam moet een mysticus geweest zijn voordat hij van de Boom van Kennis had gegeten. Boom van Kennis... zo is elk kind ook een mysticus. Elk kind is een geboren mysticus en vervolgens slepen we hem naar school en het onderwijs en de slang. De slang is de beschaving, de cultuur, de conditionering.

En de slang is zo’n sluw dier dat het een perfecte metafoor lijkt. Zo’n flexibel dier, zo glibberig. Net als logica. Je weet nooit welke kant hij opgaat. En hij beweegt zich zonder poten voort, hij heeft geen poten om te bewegen. Maar hij gaat wel snel, precies als de leugen. Hij heeft geen poten, daarom moet de leugen altijd poten lenen van de waarheid. Daarom doet elke onware uitspraak zijn best om te bewijzen dat hij waar is. Dat zijn de geleende poten.

De slang, de eerste leraar, de eerste academicus, wist Eva te overtuigen en natuurlijk kon Eva Adam gemakkelijk overtuigen. De vrouw heeft altijd macht over de man gehad, wat de man ook pretendeert te zijn, wat de man ook denkt, dat doet er niet toe. De man blijft maar pretenderen dat hij meer macht heeft. Dat is gewoon onzin. En de vrouw laat de man maar in die waan. Het is prima, laat hem in die waan. Het verandert niets aan de situatie.

De vrouw is aan de macht gebleven en daar is een reden voor... Het vrouwelijke heeft meer macht dan het mannelijke, het zachte heeft meer macht dan het harde, het water heeft meer macht dan de steen. Vraag het aan Lao Tse, hij is een man van weten. Hij weet, hij is geen man van kennis, maar hij weet. En hij zegt dat je vrouwelijk moet worden als je eindeloos veel macht wilt hebben. Word passief. Het passieve is altijd machtiger, vruchtbaarder dan het actieve. Daarom wordt een man nooit zwanger. Hij is als een woestijn. De vrouw heeft de capaciteit om zwanger te worden. Zij heeft potentie. Zij draagt het leven, zij kan leven bevatten van binnen. Zij kan vele levens bevatten.


Adam trapt erin, hij raakt geďnteresseerd. Hij moet gedacht hebben dat hij actiever zal worden als hij slimmer wordt. Hij zal meer te weten komen. Hij is vast ambitieus geworden. Dat is wat de slang heeft gedaan, de slang heeft gezegd: ‘Jullie zullen worden als de goden, machtig als de goden. Daarom heeft God jullie verboden om ervan te eten. Hij is bang. Hij is jaloers.’

Iedere zoon denkt net zo, dat de vader jaloers op hem is, dat hij bang voor hem is, dat hij wil dat hij nooit zo machtig wordt als hij, zodat hij altijd de zaak onder controle kan houden.

Deze bijbelse parabel is zo’n geweldige parabel. Er zit zo’n geweldig inzicht in. Adam verkeerde in een staat van weten, toen werd hij slim. Religie verdween, wetenschap werd geboren. Wetenschap... het woord wetenschap betekent precies kennis. Die vruchten waren de vruchten van de wetenschap. Hij verloor zijn onschuld en werd sluw.


Elke keer dat een kind ter wereld komt gebeurt dit. Elk kind wordt in de tuin van God geboren, de Hof van Eden. En elk kind wordt door de slang van de beschaving, de cultuur, het onderwijs, overgehaald. Elk kind wordt geconditioneerd, wordt getrokken, gemanipuleerd naar ambitie, naar egodoelen. Word als goden, dat is de hele gedachte die achter de wetenschap zit. De wetenschap denkt dat we op een goede dag in staat zullen zijn om alle mysteries te kennen en dat de mens dan een god zal zijn, met oneindig veel macht. Het is een ambitie, een egotrip.

We sleuren elk kind naar het ego toe. En het ego leeft van de taal. Dus hoe meer het kind welbespraakt is, hoe meer egoďstisch het wordt. Hoe beter het zich kan uitdrukken en door taal kan communiceren, hoe beroemder het wordt. Het wordt een leider van mensen, of een groot schrijver, een dichter of wat dan ook. Dit zijn de mensen die de beroemdste mensen ter wereld zijn. Het wordt een denker of een professor of een filosoof. Dit zijn de mensen die domineren.

Waarom domineren ze in deze wereld? Degene die welbespraakt is in de taal is de dominante. Je kunt je geen domme leider voorstellen en je kunt je niet iemand voorstellen die beroemd wordt en die niet kan spreken en geen uitdrukking kan geven aan wat hij denkt. Onmogelijk. Beroemdheid komt allemaal op de taal neer. Dus begint het kind steeds meer in de taal verstrikt te raken, in het woord, terwijl Bodhidharma zegt: ‘Bedenk geen woord.’

Nog iets over dat bijbelse verhaal. Het verhaal gaat dat Adam door God verbannen werd. Dat klopt niet. God kan niet verbannen. In die zin is God machteloos. Waarheen moet hij verbannen? Vertel op, waarheen? Het is overal dezelfde tuin, overal waar je bent, ben je in de tuin. Van de ene kant naar de andere is het de Hof van Eden. Er is geen enkele manier om iemand te verbannen. Het rijk Gods is oneindig, hoe kan hij je dan verbannen? Waarheen moet hij je verbannen? Er is geen andere plek. Die wereld van hem is de enige, er bestaat geen andere wereld. Adam wordt niet verbannen. God kan hem niet verbannen omdat er geen plek is om hem naar toe te verbannen.
Ten tweede, God kan niet verbannen omdat Adam God is. Adam maakt deel van God uit, hoe kun je een deel van jezelf verbannen? Ik kan mijn hand niet verbannen en ik kan mijn been niet verbannen. Dat is niet mogelijk. De verbanning van Adam zou betekenen dat God zichzelf verminkt. Nee, dat kan hij niet doen, hij is geen masochist, hij kan zichzelf niet in stukken snijden.

God is mededogen. Adam wordt niet verbannen. Wat is er dan gebeurd? Adam is in slaap gevallen. Hij is in slaap gevallen nadat hij van de vrucht van de Boom van Kennis heeft gegeten. Nu kijkt hij niet langer naar de werkelijkheid, maar droomt hij ervan. Nu heeft hij zijn eigen ideeën, zijn eigen begrippen, zijn eigen visie. Nu fabriceert hij zelf, nu blijft hij maar uitvinden. Liever dan te zien wat er is blijft hij maar uitvinden. Hij gebruikt dat wat er is alleen maar als een scherm om zijn taalwereld op te projecteren.

Daarom zegt Bodhidharma: ‘Bedenk geen woord.’ En als je ze al bedacht hebt, maak dat dan ongedaan, laat ze vallen. Dit is een van de fundamenteelste boodschappen van zen. In China noemen ze deze toestand mo chao, waar je geen woorden bedenkt. Mo betekent sereen of stil en chao betekent reflectie of bewustzijn. Reflectie niet in de gewone betekenis van het woord. Er wordt geen contemplatie mee bedoeld. Het betekent een kwaliteit van spiegelen. Exact, letterlijk, betekent het weerspiegeling. Mo chao betekent serene weerspiegeling. Het meer is stil, zonder rimpels. Het geeft een perfecte weerspiegeling. De maan is ‘s nachts vol en de volle maan weerspiegelt in het meer.

En heb je het wel eens gezien? De maan in de weerspiegeling is veel mooier dan de maan aan de hemel. Er is iets aan toegevoegd: de sereniteit van het meer, de stilte van het meer, de koelte van het meer. De spiegelachtige schoonheid van het meer is eraan toegevoegd. Er komt iets bij. God wordt nog mooier als God zich in jou weerspiegelt, in jouw mo chao. Er wordt iets toegevoegd.
Maar als je denkt, dan zijn er rimpels. Dan is het meer in beroering. Dan verkeer je niet in een staat om te weerspiegelen. Dan ben je heel erg destructief tegenover de werkelijkheid. Dan wordt de maan niet weerspiegeld zoals ze is, maar wordt ze vernietigd door die rimpels van je. En ze wordt natuurlijk nog meer vernietigd als het grote golven zijn. Dan voeg je niets aan de schoonheid van de maan toe, je neemt alle schoonheid weg. En je hebt iets pervers, het is niet precies zoals de maan is, het is iets anders. Het is geen waarheid, maar onwaarheid.

Osho, Zen, the path of paradoxe

OSHO PUBLIKATIES
Vianenstraat 48, 1106 DD  AMSTERDAM, Nederland
Tel.: (+31-0)20-6969 372  Fax: (+31-0)20-6915 642

© Copyright teksten, foto’s en illustraties van Osho: Osho International Foundation
© Copyright Nederlandse teksten van Osho: Osho Publikaties
Voor informatie over kopiëren/publiceren van teksten van Osho, zie:  
www.osho.com/copyrights