Creativiteit en kruisbestuiving

"Ik voel een drang tot artistieke expressie en heb een strakke opleiding in klassieke westerse muziek gevolgd. Vaak voel ik dat deze opleiding spontane creativiteit in de weg staat en de laatste tijd vind ik het heel moeilijk regelmatig te studeren. Ik ben er niet meer zeker van wat de kenmerken zijn van ware kunst en welk proces de kunstenaar moet doormaken om tot oorspronkelijke kunst te komen. Hoe kan ik de kunstenaar in mij voelen?"

De paradox van kunst is dat je je eerst een discipline eigen moet maken, die je vervolgens totaal moet vergeten. Als je het abc ervan niet kent, zul je niet zo heel ver komen. Maar als je alleen de techniek beheerst en je blijft die je hele leven toepassen, word je misschien technisch heel vakkundig, maar je blijft een technicus en groeit nooit tot kunstenaar uit.

Zen zegt: als je schilder wilt worden, leer dan twaalf jaar lang hoe je moet schilderen en vergeet vervolgens twaalf jaar lang alles over schilderen. Vergeet alles geheel en al – laat je er niet meer mee in. Ga twaalf jaar mediteren, houthakken, waterputten. Doe wat je wilt, maar schilder niet.
Dan zul je op een dag kunnen schilderen. Vierentwintig jaar van oefening: twaalf jaar oefening in techniekbeheersing en twaalf jaar oefening in het vergeten van de techniek. Dan pas kun je schilderen. Dan maakt de techniek deel van je uit; zij is geen technische kennis meer maar onderdeel van je vlees en bloed. Dan pas kun je spontaan zijn. Techniek vormt geen belemmering meer, je wordt er niet door beperkt. Precies zo zijn mijn bevindingen.


Ga nu niet door met studeren. Vergeet alles omtrent klassieke muziek. Doe andere dingen: tuinieren, beeldhouwen, schilderen, maar vergeet klassieke muziek; alsof het helemaal niet bestaat. Laat het een paar jaar diep in je wezen sluimeren opdat het verwerkt kan worden. Daarna is het niet langer een techniek. Dan zal op een dag een plotselinge drang bezit van je nemen – begin dan weer te spelen. En als je weer gaat spelen, maak je dan niet te druk om de techniek, anders zal het nooit spontaan klinken.

Wees een beetje vernieuwend – dat is wat creativiteit is. Ontdek nieuwe wegen, nieuwe middelen. Probeer iets nieuws dat niemand ooit eerder deed. De grootste creativiteit tref je in mensen aan die hun opleiding in een andere discipline hebben.

Als bijvoorbeeld een wiskundige muziek gaat spelen, zal hij iets nieuws in de wereld van de muziek brengen. Als een musicus wiskundige wordt, zal hij een nieuw inbreng in de wereld van de wiskunde hebben. Alle belangwekkende creativiteit komt tot uiting door mensen die van de ene discipline op een andere overgaan. Het is net als met kruisbestuiving. Kinderen uit een gemengd huwelijk zijn ook veel gezonder, veel mooier.

Daarom zijn al heel lang overal huwelijken tussen broers en zusters verboden; daar is een reden voor. Gelet op bloedverwantschap is een huwelijk beter als het om mensen gaat die heel ver of in het geheel niet verwant zijn. Het is goed als mensen van het ene ras trouwen met mensen van een ander ras. En als we op een dag mensen op een andere planeet ontdekken, zou een kruisbestuiving tussen de aarde en die andere planeet helemaal fantastisch zijn! Dan verschijnt er een nieuwe soort in het bestaan!
Het verbod, het taboe op de broer-zusterverhouding, het trouwverbod dat zij hebben, is van betekenis – van wetenschappelijke betekenis. Het is echter niet helemaal tot in detail uitgewerkt, de logica ervan is niet tot het uiterste doorgetrokken. Was dat het geval, dan zou geen Indiër een Indiase mogen trouwen, geen Duitser een Duitse. Het beste zou zijn dat een Duitser een Indiase trouwt, een Indiër een Japanse, een Japanse een Afrikaan, een Afrikaan een Amerikaanse, een joodse een christen, een christen een hindoese, een hindoese een moslim. Dat zou het beste zijn. Dat zou het bewustzijn van de hele planeet verheffen. Het zou betere kinderen voortbrengen - alerter, levendiger, in alle opzichten rijker.
Maar wij zijn zo dwaas dat we maar raak doen, we vinden alles goed. Waar heb ik het dan nog over…?


Chauncey, een knappe jongeman, had een ernstig gesprek met zijn moeder.
‘Moeder, het wordt nu echt tijd dat we een gesprek onder vier ogen over mijn relatie met Myron hebben. Onze relatie is, om het zo maar te zeggen, uitgegroeid tot iets – hoe noem je dat zonder onbehoorlijk te klinken – tot iets moois en goeds, ja, tot iets heiligs zelfs. De waarheid, lieve moeder, is dat ik van Myron houd en Myron van mij. We willen zo gauw mogelijk trouwen en hopen allebei dat je ons je zegen zult geven.’
‘Maar Chauncey,’ protesteerde de moeder: ‘besef je wat je zegt? Verwacht je werkelijk van mij dat ik met een dergelijk huwelijk instem? Wat zullen de mensen wel niet zeggen? Wat zullen onze vrienden en buren er wel niet van denken?’
‘Ach moeder, windt u zich niet zo op – ik voel dat u zich opwindt. En net nu we het samen zo goed kunnen vinden. Dat had ik nooit van u gedacht – uitgerekend u!’
‘Maar zoon, je kunt toch zomaar niet tegen alle conventies ingaan!’
‘Oké, moeder, laten we het als beschaafde mensen rechtstreeks en openlijk stellen. Kort en goed, wat is er volgens u of volgens wie dan ook op tegen dat Myron en ik man en man worden?’
‘Je weet heel goed wat ik er op tegen heb – hij is joods!’


De mensen hebben zo veel op elkaar tegen. Die vijandigheid zit er al zo lang in, dat men volledig vergeten is dat we allemaal mensen zijn en dat we tot dezelfde aarde behoren, tot dezelfde planeet.
Hoe minder de vrouw en de man aan elkaar verwant zijn, des te beter zal het nageslacht zijn.
En hetzelfde geldt voor de muziek, de schilderkunst, de wiskunde, de natuurkunde, de scheikunde – het is een soort kruisbestuiving. Als iemand van de ene discipline naar een andere discipline overgaat, brengt hij de smaak van zijn discipline mee, al doet hij er niets mee. Wat heb je aan je muziek als je je op natuurkunde stort? Je moet het laten voor wat het is, maar op de achtergrond blijft het aanwezig. Het is deel van je geworden; het zal van invloed zijn op alles wat je doet. Natuurkunde ligt er zo ver bij vandaan, maar als je in muziek bent opgeleid, zul je vroeg of laat theorieën, hypothesen vinden die op de een of andere manier de geur en kleur van muziek hebben. Wellicht ga je aanvoelen dat de wereld een harmonie is – geen chaos maar een kosmos. Misschien dat je bij het onderzoeken van de diepere domeinen van de natuurkunde voelt dat het bestaan een orkest is. Welnu, dat is onmogelijk voor iemand die niets van muziek weet.

Als een danser in de muziek gaat, brengt hij iets nieuws mee, hij voegt iets nieuws aan de muziek toe.
Mijn suggestie is dat mensen zich van de ene discipline naar de andere blijven bewegen. Als je gewend raakt aan de ene discipline en in de techniek ervan vast komt te zitten, stap dan gewoon over op een andere discipline. Het is een goed idee, het zou fantastisch zijn om meerdere keren van richting te wisselen. Je zult ontdekken dat je steeds creatiever wordt.


Eén ding moet je onthouden: als je werkelijk creatief bent, word je misschien niet beroemd. Een werkelijk creatief mens wordt pas laat beroemd, omdat hij een nieuw waardenstelsel creëert – nieuwe waarden, nieuwe criteria; pas achteraf kan hij worden beoordeeld. Hij moet tenminste vijftig jaar wachten; tegen die tijd is hij dood. Pas dan gaan mensen hem waarderen. Wil je beroemd worden, vergeet dan alles wat betreft creativiteit. Houd je in dat geval alleen bezig met oefening en doe wat je doet almaar vakkundiger, technisch steeds volmaakter. Dan zul je roem vergaren – de mensen begrijpen het immers; het is reeds geaccepteerd.

Als je iets nieuws de wereld inbrengt, word je zeker afgewezen. Men vindt het onvergeeflijk als iemand de wereld iets nieuws brengt. Een creatief iemand wordt zeker afgestraft, denk eraan. De wereld heeft meer waardering voor degene die niet creatief maar vakkundig is, een technisch volmaakt iemand. Want technische volmaaktheid komt eenvoudig neer op volmaaktheid van het verleden. En iedereen begrijpt het verleden; iedereen heeft geleerd het te begrijpen. Iets nieuws in de wereld brengen betekent dat niemand in staat is het op waarde te schatten; het is zo nieuw dat er nog geen enkel criterium is aan de hand waarvan het kan worden ingeschat. Er is nog niets voorhanden dat mensen tot begrip ervan kan leiden. Dat vergt minstens vijftig jaar of nog langer – de kunstenaar zal al dood zijn – tegen die tijd gaat men het waarderen. Vincent van Gogh werd in zijn dagen niet op waarde geschat. Geen enkel schilderij van hem werd ooit verkocht. Nu brengt elk van zijn schilderijen miljoenen dollars op. Men was destijds zelfs niet bereid schilderijen van Vincent van Gogh als gift te accepteren – dezelfde schilderijen! Hij schonk ze aan vrienden, aan iedereen die bereid was ze in de kamer op te hangen. Er was niemand die zijn schilderijen in zijn kamer wilde ophangen, omdat men bang was dat anderen zouden zeggen: ‘Ben je gek geworden of zo? Wat is dit voor een schilderij?’
Vincent van Gogh had zijn eigen wereld. Hij bracht een nieuwe visie. Het kostte tientallen jaren; langzaam maar zeker begon men te voelen dat er iets mee was. De mensheid is traag en sloom, zij houdt geen gelijke tred met de tijd. En de creatieve mens is altijd zijn tijd vooruit, vandaar de kloof.
Dus als je werkelijk creatief wilt zijn, accepteer dan dat je niet beroemd zult worden, niet alom bekend. Wil je echt creatief zijn, hanteer dan het eenvoudige principe van ‘l’art pour l’art’, kunst enkel omwille van de kunst, en geniet van alles waarmee je bezig bent. Zijn er enkele vrienden die het ook mooi vinden, prima; is er niemand is die het mooi vindt, geniet er dan in je eentje van. Als jij ervan vervuld bent, is dat genoeg.


Je vraagt mij: ‘Ik ben er niet meer zeker van wat de kenmerken zijn van ware kunst.’

Het is ware kunst als het je helpt om stil, kalm en vreugdevol te worden; als het een feestelijk gevoel bij je teweegbrengt; als het je doet dansen – of iemand met je mee doet of niet, is niet van belang. Als het een brug wordt tussen jou en God, is het ware kunst. Als het een meditatie wordt, is het ware kunst. Als je erin opgaat, er zo volledig in opgaat dat het ego verdwijnt, is het ware kunst.

Maak je dus geen zorgen over wat ware kunst is. Als jij het heerlijk vindt ermee bezig te zijn, als je er geheel en al in kunt verdwijnen, als je bij de uitoefening ervan overweldigd wordt door een gevoel van vrede en geluk, is het ware kunst. En stoor je niet aan wat critici zeggen. Critici weten niets van kunst. In feite is het zo dat critici degenen zijn die zelf geen kunstenaar konden worden. Als je niet goed genoeg bent voor een atletiekwedstrijd, als je geen olympische hardloper bent, kun je altijd nog langs de kant van de weg gaan staan om andere hardlopers te beschimpen; dat is gemakkelijk. Dat is waar critici zich mee bezighouden. Zij doen niet mee; zij brengen niets tot stand.

Ik hoorde eens over een soefi-mysticus die van schilderen hield. Hij had alle critici tegen en telkens kwamen er mensen die hem toevoegden: ‘Dit doe je fout, dat doe je fout,’ enzovoort.
Hij werd zo moe van die lui dat hij op een dag al zijn schilderijen voor zijn huis ophing. Vervolgens nodigde hij zijn critici uit en vroeg hen kwasten en verf mee te nemen opdat zij zijn schilderijen zouden kunnen verbeteren – zij hadden genoeg kritiek geleverd; nu was het tijd om te komen verbeteren. Er kwam geen criticus opdagen.

Het is gemakkelijk te kritiseren, het is moeilijk het beter te doen. De critici leverden daarna nooit meer kritiek op zijn schilderijen. Hij had het goed aangepakt!

Mensen die niet weten hoe ze iets moeten scheppen, worden criticus – maak je dus over hen geen zorgen. Het enige dat telt is je innerlijke gevoel, je innerlijke bezieling, je innerlijke warmte. Als muziek maken je een gevoel van warmte geeft, er vreugde in je opwelt, het ego verdwijnt, dan slaat dat een brug tussen jou en God. Kunst kan het grootste gebed zijn, de diepst mogelijke meditatie. Als je in enige vorm van kunst - muziek, schilderen, beeldhouwen - kunt opgaan, als enige vorm van kunst vat krijgt op je wezen, is dat het mooiste gebed, de beste manier van meditatie. In dat geval heb je geen andere meditatie meer nodig; dan is dat je meditatie. Het zal je heel langzaam, stap voor stap, tot God leiden.

Dit is dus mijn criterium: als het je bij God brengt, is het ware kunst, authentieke kunst.

uit Osho: Creativity - Unleashing the Forces Within

Pareltjes Meditatie Home

OSHO PUBLIKATIES
Churchillstraat 11, 7091 XL Dinxperlo
tel. +31-(0)315 – 654 737
e-mail: info@osho.nl

© Copyright teksten, foto’s en illustraties van Osho: Osho International Foundation
© Copyright Nederlandse teksten van Osho: Osho Publikaties
Voor informatie over kopiëren/publiceren van teksten van Osho, zie: 
www.osho.com/copyrights